e-LIR / Lexicon
Assistenza e-LIR
Redacziun e-LIR
Contact
Publicaziuns
Links
Sponsurs
|
| |
Lexicon Istoric Retic (LIR)
Congregaziuns
Denominaziun per la fusiun da pliras claustras cun la medema
observanza sco era per ina cuminanza religiusa dad umens u da dunnas
che pratitgava ils medems exercizis religius sco in urden
monastic. Suenter in vut privat u simpel, desistivan dentant ils comm.
solitamain da la clausura per pudair ademplir meglier lur servetsch
apostolic. En il sequent vegn discurrì unicamain da questas
congregaziuns. Parallelamain
a la renovaziun da la vita monastica è sa constituì durant il temp da
la Refurma catolica (er: Cunterrefurmaziun, 16./17. tsch.) in grond
dumber da confraternitads e da cuminanzas dad
umens e dunnas orientadas a la vita activa: a la ductrina, a la
scolaziun, a la tgira da malsauns ed a l'assistenza als paupers. En il
Grischun è stada activa dapi l'entschatta dal 17. tsch. en il convent a
Poschiavo (1619/1638-84) la Cumpagnia da las verginas da sontg'Ursulina
(ursulinas), fundada da Paolo Beccaria. En il 19. tsch. è il clima
sa mida: l'augment da la populaziun e las novas sfidas scolasticas,
caritativas e pastoralas han avert novs champs d'activitad, o.t. als
instituts religius da mattas. Suenter il naufragi da la scola da mats,
averta dal pader Franz Sales Brunner a Löwenberg/Schluein (1832-33), ha
sia mama, Anna Maria Brunner [-Probst], fundà il 1834 la Congregaziun
da las soras dal sang prezius, occupada cun l'uraziun e l'instrucziun
dad orfnas ed (a partir dal 1840) cun il tegnairchasa per ils students
da teologia. Il 1850 è l'entira congregaziun sa dischlocada a
Cincinnati/USA (5 spirituals, 8 frars e 17 soras). Dal 1851-64 han
soras vincentinas da Puntina tgirà orfens a Löwenberg. Suenter
la Guerra da la Lia separatista (1847), han soras da Menzingen
(cuminanza da la Sontga Crusch, fundada il 1844 da P. Theodosius
Florentini) avert l'oct. 1849 ina filiala en il chastè da Razén,
nua ch'ellas han manà in pensiunat per giuvnas (1850: 50
scolaras). Il 1851 è quel vegnì translocà en il chastè Salis a Zezras
(cun instrucziun da las novizas) ed il 1854 a Rorschach/SG. Dal 1847-58
han ellas manà ultra da quai ina scola catolica per giuvnas a Cuira, e
durant il 20. tsch. chattain nus ellas en l'entir Grischun cat. ed en
ils gronds lieus da cura sco mussadras e scolastas. A Cuira han ellas
surpiglià l'Ospital Planaterra (ospital auxiliar) e l'emprim
Ospital da la Sontga Crusch (avert il 1853) che vegniva manà da la priura
Maria Theresia Scherer. Quest engaschament vala sco protofundaziun da
las soras da la misericordia da la Sontga Crusch, numnadas soras
d'Ingenbohl u soras da la Sontga Crusch. L'institut da mungias, fundà
il 1856 da Florentini e Scherer, sa basa sin las reglas franciscanas e
sa deditgescha a la tgira da malsauns. La scola superiura per giuvnas
ad Ingenbohl è sa sviluppada a partir dal 1860 ad in seminari da
scolastas renconuschì, frequentà era da bleras giuvnas catolicas dal
Grischun. Il 1865 ha Johann Fidelis Depuoz avert a Glion ina scola reala ed industriala per mattas (il posteriur Institut S.
Giusep) ed il 1866 ha el laschà construir il Spital S. Clau.
Il 1867 ha el reunì las scolastas e las tgirunzas en sia Soc. da l'amur
divina che manava, sper l'ospital, ina scola reala e commerziala per
giuvnas e ch'ha surpiglià il 1880 era la scola parochiala catolica da
Glion. Il 1880 ha ella avert il Constantineum a Cuira (scola cat. per
giuvnas) ed il 1888 surpiglià la tgira da malsauns ambulanta a Tavau e
manà a partir dal 1900 il Sanatori S. Giusep. Causa difficultads
finanzialas è la Soc. da l'amur divina s'unida il 1893 (reglas) resp.
il 1894 (approvaziun) a l'urden dominican ed ha cuntinuà, sco cuminanza
da soras dominicanas, cun sia ovra sociala e scolara: il 1908 ha ella
avert a Glion il Spital Sontga Clau, il 1931 la Scola da puras ed il
1993 la Scola vinavon (scola media commerz.). Il 1970 ha ella
midà en il bajetg claustral modern, al qual è vegnì
agiuntà il 1973 in nov edifizi da scola cun internat. Dapi il 1988
tgiran las soras ina
chasa da sentupada ch'è per part affittada a la Scola mercantila
Surselva. Las soras dominicanas da Glion èn activas en tut
il mund; 120 da las 225 soras en total èn domiciliadas en la chasa
materna. Dal 1961-85 è cumparì il «Ilanzer Missionskalender: für unsere
Jugend», cuntinuà sut il titel «Ilanzer Dominikanerinnen:
Missionskalender».
Litteratura:
J.J. Simonet, Katholisches Ordenswesen in Bünden, 1936; Im Dienste der Caritas, edì dad A. Fuchs, 1952; HS VIII/1; VIII/2, 94-109, 184-212, 410-20; S. Giuliani, Orsoline e monache agostiniane del monastero di Poschiavo, en: QGI, 57/1988, 46-68.
Adolf Collenberg
©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn
tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica
valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.
|

Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin
tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001
Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch
|
|