Logo und Banner  

  Lexicon Istoric Retic (LIR)

Lemma    
Chavazzin

A
 B  C  D  E  F  G  H I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z


stampa

lemma precedent Confraternitads Conrad , (von Baldenstein)  lemma sequent

Congregaziuns
Denominaziun per la fusiun da pliras claustras cun la medema observanza sco era per ina cuminanza religiusa dad umens u da dunnas che pratitgava ils medems exercizis religius sco in urden monastic. Suenter in vut privat u simpel, desistivan dentant ils comm. solitamain da la clausura per pudair ademplir meglier lur servetsch apostolic. En il sequent vegn discurrì unicamain da questas congregaziuns.
Parallelamain a la renovaziun da la vita monastica è sa constituì durant il temp da la Refurma catolica (er: Cunterrefurmaziun, 16./17. tsch.) in grond dumber da confraternitads e da cuminanzas dad umens e dunnas orientadas a la vita activa: a la ductrina, a la scolaziun, a la tgira da malsauns ed a l'assistenza als paupers. En il Grischun è stada activa dapi l'entschatta dal 17. tsch. en il convent a Poschiavo (1619/1638-84) la Cumpagnia da las verginas da sontg'Ursulina (ursulinas), fundada da Paolo Beccaria. En il 19. tsch. è il clima sa mida: l'augment da la populaziun e las novas sfidas scolasticas, caritativas e pastoralas han avert novs champs d'activitad, o.t. als instituts religius da mattas. Suenter il naufragi da la scola da mats, averta dal pader Franz Sales Brunner a Löwenberg/Schluein (1832-33), ha sia mama, Anna Maria Brunner [-Probst], fundà il 1834 la Congregaziun da las soras dal sang prezius, occupada cun l'uraziun e l'instrucziun dad orfnas ed (a partir dal 1840) cun il tegnairchasa per ils students da teologia. Il 1850 è l'entira congregaziun sa dischlocada a Cincinnati/USA (5 spirituals, 8 frars e 17 soras). Dal 1851-64 han soras vincentinas da Puntina tgirà orfens a Löwenberg.
Suenter la Guerra da la Lia separatista (1847), han soras da Menzingen (cuminanza da la Sontga Crusch, fundada il 1844 da P. Theodosius Florentini) avert l'oct. 1849 ina filiala en il chastè da Razén, nua ch'ellas han manà in pensiunat per giuvnas (1850: 50 scolaras). Il 1851 è quel vegnì translocà en il chastè Salis a Zezras (cun instrucziun da las novizas) ed il 1854 a Rorschach/SG. Dal 1847-58 han ellas manà ultra da quai ina scola catolica per giuvnas a Cuira, e durant il 20. tsch. chattain nus ellas en l'entir Grischun cat. ed en ils gronds lieus da cura sco mussadras e scolastas. A Cuira han ellas surpiglià l'Ospital  Planaterra (ospital auxiliar) e l'emprim Ospital da la Sontga Crusch (avert il 1853) che vegniva manà da la priura Maria Theresia Scherer. Quest engaschament vala sco protofundaziun da las soras da la misericordia da la Sontga Crusch, numnadas soras d'Ingenbohl u soras da la Sontga Crusch. L'institut da mungias, fundà il 1856 da Florentini e Scherer, sa basa sin las reglas franciscanas e sa deditgescha a la tgira da malsauns. La scola superiura per giuvnas ad Ingenbohl è sa sviluppada a partir dal 1860 ad in seminari da scolastas renconuschì, frequentà era da bleras giuvnas catolicas dal Grischun.
Il 1865 ha Johann Fidelis Depuoz avert a Glion ina scola reala ed industriala per mattas (il posteriur Institut S. Giusep)  ed il 1866 ha el laschà construir il Spital S. Clau. Il 1867 ha el reunì las scolastas e las tgirunzas en sia Soc. da l'amur divina che manava, sper l'ospital, ina scola reala e commerziala per giuvnas e ch'ha surpiglià il 1880 era la scola parochiala catolica da Glion. Il 1880 ha ella avert il Constantineum a Cuira (scola cat. per giuvnas) ed il 1888 surpiglià la tgira da malsauns ambulanta a Tavau e manà a partir dal 1900 il Sanatori S. Giusep. Causa difficultads finanzialas è la Soc. da l'amur divina s'unida il 1893 (reglas) resp. il 1894 (approvaziun) a l'urden dominican ed ha cuntinuà, sco cuminanza da soras dominicanas, cun sia ovra sociala e scolara: il 1908 ha ella avert a Glion il Spital Sontga Clau, il 1931 la Scola da puras ed il 1993 la Scola vinavon (scola media commerz.). Il 1970 ha ella midà en il bajetg claustral modern, al qual è vegnì agiuntà il 1973 in nov edifizi da scola cun internat. Dapi il 1988 tgiran las soras ina chasa da sentupada ch'è per part affittada a la Scola mercantila Surselva. Las soras dominicanas da Glion èn activas en tut il mund; 120 da las 225 soras en total èn domiciliadas en la chasa materna. Dal 1961-85 è cumparì il «Ilanzer Missionskalender: für unsere Jugend», cuntinuà sut il titel «Ilanzer Dominikanerinnen: Missionskalender».

Litteratura:
J.J. Simonet, Katholisches Ordenswesen in Bünden, 1936; Im Dienste der Caritas, edì dad A. Fuchs, 1952; HS VIII/1; VIII/2, 94-109, 184-212, 410-20; S. Giuliani, Orsoline e monache agostiniane del monastero di Poschiavo, en: QGI, 57/1988, 46-68.

Adolf Collenberg

lemma precedent
 Confraternitads

Conrad , (von Baldenstein)
 lemma sequent


pagina precedenta


©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.





Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001 Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch