e-LIR / Lexicon
Assistenza e-LIR
Redacziun e-LIR
Contact
Publicaziuns
Links
Sponsurs
|
| |
Lexicon Istoric Retic (LIR)
Ospizis
En il temp medieval albierts per passants esters, ma era per povers e malsauns. Il term č colliā cun hospitale en il senn dal posteriur ospital. En il temp medieval tempriv cumpara per quest gener d'albiert il pled xenodochium (dal
grec per 'chasa d'esters'). L'onn 823 ha communitgā l'uv. Victor III a
l'imp. Ludwig il Pietus che las chasas da povers ("senodochium
susceptiones") da sia diocesa sajan destruids. L'onn 825 ha l'imperatur
restituė a l'uvestg in "senodochium sancti Petri" betg localisā. Il
1070 č menz. in hospital a S.
Martin en la citad da Cuira che vegniva manā d'in spiritual en la
maniera dals vegls xenodochiums e che suttasteva sco institut autonom
directamain a l'uvestg. Attestads čn alura en la Currezia il suandants
ospizis: ca. l'onn 1000 in hospitale/ospicium da S. Peder sin il Set, il pli vegl ospizi da pass enconuschent en il Grischun; il 1125 in magister hospitalis (administratur d'ospital) tar la claustra da Faveras; il 1136 in ospicium al sid dal Lucmagn tar la baselgia da San Sepolcro a Casatscha; il 1196 in hospital tar
la claustra da Mariamunt a Barbusch en il Vnuost. Enturn il 1200 čn
vegnids fundads l'ospizi da la claustra da Mustér al nord dal Lucmagn,
consecrā a s. Gagl, e l'ospizi autonom cun chaplutta a Chapella en
vischinanza da S-chanf, deditgā als ss. Niclā ed Ulrich; il 1210 č doc.
in ospizi tar la claustra da Curvalda ed il 1233 in tal a Silva Plana
sin territori da la vischnanca da Sta. Maria en V.M., destinā explicitamain
a la recepziun da glieud povra ed a la consolaziun dals viandants
vegnids sur las Alps crivas. En connex cun las cruschadas e la
derasaziun da l'Urden dals johannits čn vegnids fundads en il 13. tsch.
divers novs ospizis sco veritabels albierts per pelegrins. Uschia č
naschė il 1218 in ospital dals johannits a Feldkirch), il 1219 il
convent collegiat da S. Gion a San Vittore, il 1228 l'ospital dals
johannits a Laad en il Vnuost ed il 1259 in ospital dals johannits a
Tuer a l'entrada da la V.M.; in ospizi dals johannits a Soazza para d'esser stā ina filiala da San Vittore. Il 1252 č doc. in xenodochium al
nord d'ina insla dal Rain, nua che Heinrich de Razén a sigillā cun
represchentants da Clavenna; i sa tractava prob. d'in ospizi affiliā da
S. Gieri a Razén. Il 1258 č cumpovā l'ospital a S. Romerio en
vischinanza da Brüsch, manā da fraters laics tenor las reglas da S.
Augustin. In ospizi a S. Giachen a Claustra č enconuschent dapi il 1319
ed in tal a S. Gaudenzio a Casaccia dapi il 1336. Dal 1374
datescha l'ospizi da S. Maria sin il Pass dal Lucmagn (numnā era Cuolm da S. Maria). Il 1467 ha la
vischnanca da Mesocco decidė d'eriger in ospizi sin il Pass dal S.
Bernardin. A Zernez č attestā il 1528 in ospital per malsauns esters e
passants che sa chattava prob. tar la chapella da S. Antoni. Il 1709
finalmain han ils chaputschins a Müstair erigė qua l'ospizi Chastč per agen diever.
Il term xenodochium cumpara 1551 e 1615 mo pli per l'ospizi da Chapella/S-chanf che vegniva designā a medem temp sco hospitale per
povers e che disponiva d'in vast possess da terren e da grondas
entradas. Divers ospizis dal temp medieval han contribuė fermamain a la
colonisaziun e cultivaziun dal terren ed a la tgira da las culturas
champestras.
Las plipart dals gronds refugis cun stallas che sa
chattan sin divers pass e che vegnan designads sco ospizis dateschan
dal 19. tschientaner. Il 1856 han las vischnancas da Susch e da Tavau erigė
in nov refugi sin il Flüela, ed il 1864 han ils frars
Ragazzi da Poschiavo laschā construir l'odiern hotel Bernina-Hospiz en vischinanza
dal pass.
Funtaunas:
BUB 1-3.
Litteratura:
J.G. Meyer, Die Hospize und Spitäler Graubündens im Mittelalter, en: BM, 1949, 18-29; Schnyder, Handel und Verkehr; K. Jörger, Bündner Hospize, en: TG, 1985, nr 6, 35-39.
Martin Bundi
©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn
tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica
valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.
|

Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin
tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001
Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch
|
|