 |
e-LIR / Lexicon
Assistenza e-LIR
Redacziun e-LIR
Contact
Publicaziuns
Links
Sponsurs
Lexicon Istoric Retic (LIR)
Cussegl grond Il C. č vegnė convocā tras la Constituziun da Mediaziun en successiun da la Dieta da las Trais Lias. El ha salvā sia emprima sessiun ils 20-4-1803. L'elecziun dals deputads en il C. succedeva tras ils cumins che vegnivan convocads dapi il 1875 mintgamai l'emprima dumengia da matg. Dal 1803 fin il 1851 han represchentā ils deputads lur cumins tenor instrucziun lianta (uschen. vusch commiziala), dapi alura represchentan els il pievel senza instrucziuns e vegnan elegids tenor cirquits e sistem da maiorz per dus, dapi il 1991 per trais onns. 1803 cumpigliava il C. 63 comm., dapi il 1973 120. Il C. č la legislativa e sco tala l'autoritad politica ed administrativa suprema. El exercitescha la suveranitad en dumondas da budget, tscherna las dretgiras chantunalas, il cussegl da la Banca Chantunala, il cussegl d'educaziun, il cussegl da sanitad e las diversas cumissiuns. El dispona dal dretg da grazia e conceda il dretg da burgais. Fin il 1848 elegeva il C. ils mess a la Dieta federala, fin il 1880 ils cuss. dal chantun e fin il 1893 ils cuss. guvernativs. Giurisdicziun administrativa: il C. č actualmain la segunda e davosa instanza en conflicts politics tranter vischn., cirquits e districts. El giuditgescha las decisiuns da la Dretgira administrativa en la procedura da recurs. El č la suletta instanza che po legitimar mandats en il C. e decida en conflicts da cumpetenza tranter l'administraziun e la giustia. Lieu da reuniun: Cuira, sessiuns a l'exteriur admissiblas. Local da sesida: 1803-07 en la Chasa communala, 1807-78 en la Chasa Grischa, 1878-1959 en la Chasa dal Stadi al Graben, alura en il vegl arsenal renovā a la Via Masans. Urden da seser: a l'entschatta liber tenor Lias, dapi il 1900 successivamain ed a partir dal 1919 uffizialmain tenor fracziuns. Fin en ils onns 1820 na sesevan ils cuss. guvernativs, considerads sco comm. da la cumissiun legislativa, betg a la maisa da la Regenza, mabain en l'emprima retscha tranter ils deputads. La separaziun da las pussanzas n'era betg clera, da maniera ch'in cuss. guvernativ en uffizi pudeva p.ex. presidiar la legislativa. Sessiuns: matg/zercl.; dapi il 1893 durant duas emnas a partir da la terza dumengia da matg; suenter l'Emprima Guerra mundiala in'ulteriura sessiun extraordinaria da duas emnas. 1969-95: sessiun da stad dad in'emna a partir da la quarta dumengia da matg, trais sessiuns extraordinarias da mintgamai in'emna a partir da la davosa dumengia da sett., da la terza dumengia da nov. e da favrer. Dapi il 1995: quatter sessiuns, mintgamai da glindesdi fin mesemna a partir da la quarta dumengia da schaner, da mars e da nov. ed a partir da la 1. dumengia d'oct., ultra da quai ina sessiun dad in'emna a partir da la quarta dumengia da matg (elecziuns). Las deputadas ed ils deputads en il C. čn parlamentaris da milissa e survegnan sco tals ina diaria. Linguas: uffizialmain il tudestg, il diever dal talian e dal rumantsch č dentant acceptā dapi tuts temps. Ils protocols vegnan redigids en tudestg, fin il 1836 en furma manuscritta, dapi alura en furma stampada. Fin il 1848 stuevan bandunar ils aspectaturs la sala suenter il pled d'avertura salvā dal president dal C. Dominā fin il 1851 da l'aristocrazia, stat il C. dapi alura sut l'influenza dals tschertgels burgais e purils scolads. Dapi il 1803 vegn elegė il president dal C., ens. cun il vicepres., durant l'emprima sessiun dal parlament (matg/zercl.) per ina perioda da legislatura (1 onn). L'elecziun č libra e secreta e dumonda la maioritad absoluta. Fin il 1893 pudevan vegnir elegids era cuss. guvernativs en uffizi. Il 1929 č il presidi passā per l'emprima giada a la PD (oz PPD resp. PBD). La PS ha mess fin qua trais presidents, numnadamain il 1940, il 1959 ed il 1984. Funtaunas: Chal. statal GR. Litteratura: S. Curschellas, Die Durchführung der Gewaltenteilung im bündnerischen Verfassungsrecht, 1952; B. Mani, Der bündnerische Grosse Rat im Wandel der Zeiten, en: BJb, 1960, 119-25; H.P. Batz, Die Bündner Regierung, 1978, 146-49, 210-28; Metz, Graubünden; HbBG 3 e 4. Adolf Collenberg
©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn tar il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda electronica valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada. |
Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001 Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch