e-LIR / Lexicon
Assistenza e-LIR
Redacziun e-LIR
Contact
Publicaziuns
Links
Sponsurs
|
| |
Lexicon Istoric Retic (LIR)
Badia
,
Val
Val da l'Alto Adige, provinza autonoma da Bulsaun (Tirol dal Sid), cun las 5 vischn. da San Martin de Tor (tal. S. Martino in Badia, tud. St. Martin in Thurn), La Val (tal. La Valle, tud. Wengen), Corvara (tud. Kurfar), Badia (tud. Abtei) e Mareo (tal. Marebbe, tud. Enneberg); tud. Gadertal. La Val B. s'extenda lung il flum Gadera (ladin: Gran Ega) al pe da las Dolomitas ed è populada prevalentamain da Ladins (Badians): 1981 95%; 2001 94%. Ella è vegnida colonisada durant il temp da bronz. L'onn 15 a.C. è ella vegnida conquistada dals Romans e romanisada. L'isolaziun geogr. ha pli tard impedì la germanisaziun. Dal 11. tsch. fin il 1800 è la val stada suttamessa al domini feudal da l'uvestg da Brixen (signuria de Tor) e da l'abazia da Castel Badia. A partir dal 1363 en possess dals Habsburgais; il 1919 è ella vegnida annectada a l'Italia, ens. cun il Tirol dal Sid. Il ladin da la Val B., il badiot, ha survivì la politica d'extirpaziun da Mussolini ed è oz fitg vital. L'Union di Ladins dla Val B. represchenta ils Badians en l'Union Generela di Ladins dla Dolomites e publitgescha il «Calânder ladin» e la revista «Sas dla Crusc». A San Martin de Tor sa chatta l'Istitut Ladin "Micurà de Rü", editur da la revista scient. «Ladinia» (publ. dapi il 1977). En scola primara (2./3. cl.) vegn instruì ladin durant duas uras l'emna. Il badiot è periclità o.t. tras il turissem.
Litteratura:
P. Baldissera, Val B., 1982; Südtirol-Handbuch, 1990.
Adolf Collenberg
©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn
tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica
valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.
|

Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin
tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001
Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch
|
|