Logo und Banner  

  Lexicon Istoric Retic (LIR)

Lemma    
Chavazzin

A
 B  C  D  E  F  G  H I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z


stampa

lemma precedent Susta Sutter , Ruben  lemma sequent

Sutsilvan
Idiom da la Sutselva, linguatg da scrittira e dialects da la Val dal Rain Posteriur. L'intschess dialectal tanscha da Trin a Calantgil e cumpiglia Il Plaun, parts da la Tumleastga, la Mantogna e la Muntogna da Schons, quel da diever dal sutsilvan scrit da Calantgil fin e senza Giuvaulta (Il Plaun fa part da l'intschess da diever dal sursilvan scrit). Il sutsilvan sa basa sin il latin vulgar, entrā en questas regiuns cun ils invasurs romans l'onn 15 avant Cristus. El furma, ens. cun il surmiran, la part rum. dal Grischun Central. Ferma erosiun dal sutsilvan dapi la germanisaziun da Panaduz e da Seglias enturn il 1900, survivenza parziala o.t. a Trin, a Domat, a Razén e sin la Muntogna da Schons. Il sutsilvan č vegnė codifitgā pir en ils onns 1916/17 e scrit definitivamain pir a partir dal 1943 [Giuseppe Gangale]. Atgnadads lexicalas dal sutsilvan čn p.ex. Ŧfriŧ (detg) e Ŧbagliafarŧ (discurrer). Il Plaun e parts da la Tumleastga han conservā - sco il sursilvan - il diftong lat. AU, uschiglio o ("aura/ora", "stau/sto"). Tut l'intschess sutsilvan preschenta il monoftong lat. e ("mesa, stela"). Dal suffix lat. -ANU resultan las pronunzias -on, -eum, -ön, -aun ed -an (en silba averta), p.ex. en la furma scritta "Zirān, tāna". Autras particularitads dal sutsilvan: la palatalisaziun dals infinitivs sin -ARE, precedids da gl, gi en Il Plaun ("maglier"), en la Tumleastga ed en Schons SC("rasgear"), l'infinitiv dals verbs cun accent final senza -r dador la Viamala ("vurdá, tumé"), l'emprima pers. da paucs verbs frequents sin -t ("jou sunt, vont"), il futur cun auxiliar ("jou vignt ad aver, ad easser"), il pronom possessiv cun artitgel ("la mi'sora"), la substituziun generala dal gl tras j (feglia > "feja", igl > "i") ed il svilup tendenzial da l'ö secundar a Preaz e Sarn ad ü (bavö > "bavü").


Litteratura:
LRL 3, 764-85; A. Decurtins, Vom Vulgärlatein zum Rätoromanischen, en: JHGG, 1986, 207-39.

Kuno Widmer

lemma precedent
 Susta

Sutter , Ruben
 lemma sequent


pagina precedenta


©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.





Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001 Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch