Logo und Banner  

  Lexicon Istoric Retic (LIR)

Lemma    
Chavazzin

A
 B  C  D  E  F  G  H I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z


stampa

lemma precedent Paravicini [Parravicini] , Rudolf Pardisla  lemma sequent

Parc Naziunal Svizzer (PNS)
Reservat natiral situā sin territori da l'Engiadina Bassa (vischn. da Zernez, Lavin, Scuol), da l'Engiadin'Ota (vischn. da S-chanf) e da la Val Müstair (Valchava), cun ina surfatscha da 172 kmē. Cun l'industrialisaziun creschenta a la fin dal 19. tsch. čn s'augmentads era en Svizra ils quitads per la natira e ses avegnir. Il boom da construcziun, iniziā enturn il 1900, ha provocā in clom d'alarm dals protecturs da la natira. Il 1907 ha la Société de physique et d'histoire naturelle genevrina supplitgā il Cussegl fed. da determinar e separar territoris protegids en las Alps. A medem temp ha lantschā la Societad svizra da las scienzas natiralas (SSN), cun lur pres. Fritz Sarasin da Basilea, in project per in parc naziunal svizzer. Il reservat dueva vegnir suttamess a prescripziuns da protecziun severas e liberā da funcziuns da recreaziun e da divertiment per il public (cuntrari al sistem nordamerican). Il 1909 ha la SSN stipulā l'emprim contract da fittanza cun la vischnanca da Zernez per la Val Cluozza, e per pajar ils tschains ed ulteriurs custs č vegnida fundada il medem onn la Societad svizra per la protecziun da la natira (dapi il 1997 Pro Natura). Tenor conclus dal 1-8-1914 purtava la Confed. ina part da la responsabladad. Ella ha en pli obtegnė l'autorisaziun da concluder contracts da fittanza e da star bun per la summa da fittanza. L'emprim survegliader superiur dal PNS č daventā Steivan Brunies il 1914. En il reservat vegn preservada la fauna e la flora da mintga influenza umana (directa), ed ils midaments vegnan registrads scientificamain. Il PNS ha cuntanschė sia grondezza odierna il 1961. Il 1968 ha ina fundaziun da dretg privat construė ina Chasa dal PNS sco center d'infurmaziun, remplazzada il 2008 tras il nov center d'infurmaziun dal PNS. Il 1981 ha il parlament fed. cedė la responsabladad ad ina fundaziun da dretg public, survegliada da la cumissiun fed. dal PNS. Cuntrari al temp da fundaziun han chaschunā il traffic d'autos sur il Fuorn e las OE dal Spöl novas intervenziuns en la cuntrada dal PNS. Per quel motiv han las autoritads dal PNS empruvā d'engrondir dal 1996-2000 il territori dal PNS cun ina zona circundanta parzialmain protegida e dad integrar singulas cuntradas en la zona centrala, p.ex. il 2000 la cuntrada autalpina dals lais da Macun (vischn. da Lavin). Suenter che la vischnanca da Zernez aveva dentant refusā da conceder al PNS la zona circundanta previsa, n'čn ils plans d'expansiun betg pli vegnids persequitads. Sin iniziativa da la Pro Natura han div. regiuns lantschā  dapi il 2000 projects per parcs natirals regiunals. Da quels čn en planisaziun il Parc naziunal dal Locarnese (2002) ed il Parc Adula (2003).
 




Litteratura:
S. Brunies, Der Schweizerische Nationalpark, 1914; D. Burckhardt, Die Wiege des Naturschutzes stand in Basel, en: Verhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft in Basel, 102/1992, 5-45; D. Lab, Les arguments de création de Parc national suisse (1914) par les mouvements de protection de l'environnement [...], master Genevra, 2006.

Martin Bundi

lemma precedent
 Paravicini [Parravicini] , Rudolf

Pardisla
 lemma sequent


pagina precedenta


©HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna.Per tut ils texts publitgads a moda
electronica valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.





Redacziun LIR Adolf Collenberg Via Au' Alva 9 7016 Trin Mulin tel.+41 81 353 59 33 E-mail: colado@bluewin.ch
Redaktion HLS Hirschengraben 11 Postfach 6576 3001 Bern tel. +41 31 313 13 30 Fax +41 31 313 13 39 E-mail: : info@dhs.ch