Logo und Banner  

Lexicon Istoric Retic (LIR)

Lemma
Chavazzin  

A
 B  C  D  E  F  G  H I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z

stampa
lemma precedents NotarNueins lemma sequent

Novagnas
Vischnanca polit., cirq. Valragn, distr. Rain Posteriur. Vitg accumulā a la via dal S. Bernardin, circumdā da var 15 curts exteriuras fin viaden il 18. tschientaner. 1343 Ovena, 1633 Nufena, tud. Nufenen (uffiz.). 1781 366 abit.; 1850 344; 1900 206; 1950 170; 1990 121; 2000 127. N. era oriundamain ina regiun dad alp dals Rumantschs da Schons, colonisada enturn il 1280 da Gualsers derivants per gronda part dal Pomat (Val Formazza). Fin il 1277 č stada suttamessa la regiun als baruns de Sax-Mesauc, alura als signurs de Vaz. Fin il 1800 č stā N. la pli gronda vischnanca dal cirquit da Valragn, dal qual ella č restada il center politic. Al sid da N. sa chattava il lieu d'execuziun (furtga) dal Valragn. Ecclesiasticamain appartegneva N. oriundamain al chapitel dals SS. Giovanni e Vittore en il Mesauc, ca. 1300-1696 a la plaiv da Valragn. Construcziun d'ina baselgia 1643. Atgna plaiv 1696-1874, alura puspč plaiv communabla cun Valragn, ref. dapi il 1530. Fin enturn il 1880 viveva la populaziun da N. da l'agricultura, da l'economia alpestra e - sco purs da sauma - dal transport da martganzia sur il Spleia ed il S. Bernardin. L'avertura dal tunnel dal S. Gottard ha mess ina fin als transports da sauma e sfurzā ils purs da returnar ad ina structura da gudogn spiramain agrara. En en il 19. tsch. ha gė lieu in'intensiva emigraziun, o.t. en ils Stadis Unids da l'America e la Nova Zelanda. A N. č vegnida construida il 1846 l'emprima chascharia cooperativa dal Grischun (reconstr. il 1984). Meglieraziun gen. 1978-84. Il 2005 lavuravan 72% da las persunas cun activitad da gudogn a N. en il sectur primar, 25% en il sectur terziar.


Litteratura:
Kdm GR 5, 257 s.; Gem. GR, nr 101, 1982; E. Rizzi, L'archivio Sacco-Trivulzio e la colonizzazione Walser nel Rheinwald e nell' Alta Mesolcina, 1985; Gem. GR, 2003, 218 s.; H.R. Ammann-Schänni, Die Orts-, Flur-, Hof- und Gebäudenamen von Nufenen (GR), 2010.

Kurt Wanner

lemma precedents NotarNueins lemma sequent

pagina precedenta


© HLS: Tuts dretgs d’autur da questa publicaziun electronica èn tar
il Historisches Lexikon der Schweiz, Berna. Per tut ils texts publitgads a moda
electronica valan las medemas reglas sco per la publicaziun stampada.





Redacziun LIS, Gerberngasse 39, Chaum postal 322, 3000 Berna 13, tel. +41 31 313 13 30, e-mail: